1. Kirilgan olan seyler daha kucuk boyutlardayken kirilmalilar. Hicbir sirket “cokmesine izin vermek icin cok buyuk” diye nitelenir hale gelmemeli. Ekonomik surec su anda en fazla gizli riski olanlarin, yani en kirilan olanlarin, asiri buyumus olmasina izin vermistir.

2. Kazanclarin ozellestirilmesi ve kayiplarin devletlestirilmesi bitmeli. Kurtarilabilecek ve kurtarilmasi gerekenler devletlestirilmeli, kurtarilmaya ihtiyaci olmayan serbest, ufak ve risk alabilen halde olmali. Su anki sistem kapitalizmin ve sosyalizmin en kotu taraflarinin birlesimidir. Fransa’da 1980′da sosyalistlerin yonetimi bankalari ele gecirmisti. Amerika’da 2000′li yillarda bankalar devleti ele gecirdi! Bu inanilmaz bir durumdur..

3. Okul otobusunu gozleri bagli kullanan ve otobusu carpan sofore yeni bir otobus verilmemeli. Mevcut ekonomik duzen (establisment) uyeleri – universiteler, regulatorler, merkez bankacilar, devlet gorevlileri, ekonomistlerin calistigi kuruluslar – sistemin cokmesi sonrasi butun inanirligini kaybetmistir. Buraya gelmemize sebep olan bu uzmanlara tekrar guvenmek saflik ve sorumsuzluk olurdu. Onun yerine, akilli ve elleri temiz olan yeni insanlar bulmaliyiz.

4. Tesvik primi alan birine nukleer santral emanet etmeyin. Finansal riskinizi de. Bu tur bir kisi size kar gostermek icin her turlu kisayolu takip eder, yatiriminizdaki guvenliligi azaltir ve sonra yuzunuze bakip size “muhafazakar bir portfoyunuz” oldugunu soyler. Mevcut prim sistemi gizli risklerin birdenbire ortaya cikip herseyi berbat etmesi durumuna hazir degildir. Bizi bugunku duruma getiren prim sistemindeki bu asimetridir. Ceza olmadan tesvik olmaz. Kapitalizm hem cezanin hem odulun oldugu bir sistemdir, sadece odulun oldugu bir sistem degildir.

5. Cetrefilligi basitlik ile dengeleyin. Kuresellesmeden ve hizli iletisimden meydana gelen cetrefillik, finansal urunlerde basitlik ile dengelenmelidir. Unutmayalim: Ekonominin cetrefilligi zaten bir tur yatirim icin borc / borc kaldiraci (leverage) haline gelmistir. Bu kaldiraca “verimliligin olusturdugu sanal bir borc” diyebilirsiniz. Bu sistemin icine gercek borcu ekleyince asiri sallantili bir sistem olabiliyor ve bu sistem hicbir hataya pay birakmiyor. Kapitalizm balonlardan, “gunun modasindan (fad)” uzak duramaz, 2000′li yillardaki senet yatirim temelli balonlarin sonucu kotu olmadi. Ama icinde asiri borclanma olan balonlar felakete sebep oluyorlar.